به دنبال اين سخنان ، افراد زيادى دورش را گرفتند و همراه او به نبرد پرداختند ، و سپاه شام را تا قرارگاه لشكر به عقب راندند . ولى در قرارگاه با مقاومت سخت دشمن مواجه شدند ، بگونه‌اى كه پرچمدار مالك شهيد شد . اميرمؤمنان عليه السلام كه ديد مالك در آستانهء پيروزى است گروهى را به كمك او فرستاد . ضربات كوبندهء مالك و يورش به « قرارگاه » دشمن ، فتح و پيروزى را در آيندهء نزديك نويد مىداد . پيرمردان شامى فريادشان بلند شد : « اللَّهَ ، اللَّهَ ، فى الحُرُماتِ مِنَ النِّساءَ وَ الْبَناتِ » « 1 » مردم ! خدا را دربارهء زنان و دخترانتان در نظر آوريد . معاويه كه وضع را وخيم و شكست را قطعى ديد به عمروعاص گفت : « ما كه نابود شديم نيرنگ پنهانى خود را به كار گير » « 2 » عمروعاص فرياد زد : « اى مردم ! هر كه با خود قرآنى دارد بر سر نيزه كند » حدود پانصد قرآن بالاى نيزه رفت . همراه قرآنها فريادها نيز بالا رفت كه : « كتاب خدا بين ما و شما حاكم باشد . اگر ما را بكشيد چه كسى مرزهاى شام را حفظ خواهد كرد ؟ » « 3 » عكس العمل سپاه عراق برخى از سپاهيان عراق ، تحت تأثير نيرنگ و شعارهاى فريبنده و تحريك آميز دشمن قرار گرفتند . به ويژه پس از آنكه بعضى از سران همانند « اشعث » ( كه در دل به معاويه متمايل بودند و جزو منافقان سپاه اميرمؤمنان عليه السلام محسوب مىشدند ) جمعيّت را براى پذيرش نيرنگ دشمن تحريك مىكردند . از اين رو فرياد برآوردند : « دعوت شما را به كتاب خدا اجابت كرده بسوى او باز مىگرديم » « 4 » اميرمؤمنان عليه السلام چون اين وضع را ديد ، براى روشن كردن افكار سپاهيان و برحذر داشتن

--> ( 1 ) - وقعه صفين ، ص 479 و مروج الذهب ، ج 2 ، ص 390 ( 2 ) - مروج الذهب ، ج 2 ، ص 390 « هَلُمَّ مُخْباتَكَ يابْنَ عاص فَقَدْ هَلَكْنا » ( 3 ) - مروج الذهب ، ج 2 ، ص 390 ، و بنا به نقلى در همان « ليلة الهرير كه جاسوسان معاويه ، سخن اشعث را براى او گزارش كردند معاويه دستور داد قرآن‌ها را بر نيزه‌ها كرده آماده كنند . ( وقعه صفين ، ص 481 ) ( 4 ) - نُجيبُ الى كتابِ اللَّهِ عَزوَجَلَّ وَ نُنيبُ الَيْه . تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 48 ، كامل ابن اثير ، ج 3 ، ص 316 و مروج الذهب ، ج 2 ، ص 390